ilustracja

Pokuta i Pojednanie

Spowiedź odbywa się 15 minut przed każdą Mszą Świętą.


Wprowadzenie teologiczne

Określenia ukazujące istotne treści teologiczne sakramentu pokuty i pojednania:

  • sakrament nawrócenia, bo spełnia się w nim Chrystusowe wezwanie do nawrócenia (Mk 1, 15) oraz dokonuje się powrót człowieka do Ojca, od którego grzech oddala (Łk 15, 18); 
  • sakrament pokuty, bo uświęca on osobisty i eklezjalny wysiłek nawrócenia, żalu i zadośćuczynienia chrześcijanina;
  • sakrament spowiedzi (wyznania grzechów, confessio), bo jednym z istotnych elementów tego sakramentu jest wyznanie grzechów przed kapłanem; w konsekwencji łączy się z tym również wyznanie wdzięczności Bogu i uwielbienie Jego świętości i miłosierdzia względem grzesznika;
  • sakrament przebaczenia i pokoju, określenie to jest zgodne z brzmieniem formuły rozgrzeszenia, w której Bóg przez sakramentalne rozgrzeszenie kapłana przebacza grzechy, a tym samym wprowadza pokój między Bogiem i braćmi;
  • sakrament pojednania, z Bogiem, z Kościołem, z samym sobą i z całym stworzeniem. Teologiczny ich wymiar ukazuje sakrament pokuty nie jako jednorazowy czyn, wyrwany ze stałego procesu nawrócenia, ale jako integralną część stałej i codziennej postawy pokutnej chrześcijanina. Chociaż Kościół jest „święty, to zarazem ciągle potrzebuje oczyszczenia, dlatego podejmuje ustawicznie pokutę i stara się o swoje odnowienie”, gdyż wszyscy w wielu rzeczach upadamy.


Wezwanie Chrystusa do stałego i wewnętrznego nawracania się (metanoia), czyli do codziennej poprawy (pokuty), należy do istoty ewangelicznego przekazu. Jest zdecydowanym nakazem (przykazaniem) Chrystusa, o czym wyraźnie mówi m. in. tekst Mk 1, 15: „Czas się wypełnił i bliskie jest królestwo Boże. Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię”. Chrystusowe wezwanie do codziennego nawracania się (stałej poprawy) obowiązuje wszystkich, cały Kościół. Jest to wezwanie przede wszystkim do wewnętrznej przemiany serca. Bez tej przemiany zewnętrzne czyny pokutne będą „bezowocne i kłamliwe”. Z drugiej strony dopiero wewnętrzna pokuta skłania do wielorakiego uzewnętrznienia poprzez czyny pokutne.


Nie należy jednak zapominać, iż nawrócenie jest najpierw dziełem Boga. To On umacnia nas i uzdalnia do ciągłego zaczynania od nowa. Po zmartwychwstaniu Chrystusa Duch Święty jest sprawcą nawrócenia – pokuty. Duch Święty jest też tym, który stale „przekonuje świat o grzechu” (J 16, 8-9). Trudny proces wyzwalania się człowieka z niewoli grzechu dokonuje się zawsze pod działaniem Ducha Świętego. To Jego obecność oczyszcza i przemienia ludzkie wnętrze.

Trzy biblijne formy pokutne, zalecane przez Ojców Kościoła: post, modlitwa i jałmużna. Są to formy pokuty ukierunkowane na siebie samego, na Boga i na bliźniego. Obok chrztu i męczeństwa, uważano je za ważne sposoby „na odpuszczenie grzechów”. Do tej kategorii praktyk pokutnych dochodzą czyny i wysiłki podejmowane celem pojednania się ze swoim bliźnim, następnie łzy żalu, troska o uświęcenie drugich, wstawiennictwo świętych i codzienna praktyka miłości bliźniego, bo „miłość zakrywa wiele grzechów” (1 P 4, 8).


Nawrócenie (pokuta – poprawa) dokonuje się w życiu codziennym przez wiele jeszcze innych czynów: troskę o biednych, troskę o sprawiedliwość i praworządność, uznanie własnych błędów, braterskie upomnienie, rachunek sumienia, kierownictwo duchowe, przyjęcie cierpienia oraz cierpliwe znoszenie prześladowań. Najpewniejszą drogą pokuty jest wzięcie każdego dnia swojego krzyża i pójście za Jezusem (Łk 9, 23).


Ducha pokuty i pojednania ożywiają oraz gładzą grzechy takie formy, jak: czynności liturgiczne i formy pobożności osobistej, zwłaszcza czytanie Pisma św., odmawianie Modlitwy Pańskiej, sprawowanie Liturgii Godzin.


Szczególne znaczenie w praktyce pokutnej Kościoła mają czasy i dni pokutne w ciągu roku liturgicznego: okres Wielkiego Postu, a także piątki całego roku, gdyż one przypominają nam mękę i śmierć Chrystusa. Te okresy i dni nadają się do praktykowania takich form, jak rekolekcje i dni skupienia, nabożeństwa i pielgrzymki pokutne oraz pełnienie dzieł charytatywnych i misyjnych poprzez rezygnację z dóbr doczesnych w formie postu lub jałmużny.


Wszystkie wymienione wyżej formy pokutne mają być wyrazem długiej drogi nawrócenia i pokuty, jaką opisał Chrystus w przypowieści o synu marnotrawnym, której centralną postacią jest miłosierny ojciec, który z radością przyjmuje na łono rodziny i podejmuje ucztą (obraz Kościoła i uczty Eucharystycznej).